جاده‌اى كه از آن به سوى قندهار رفتيم به خوبى شناخته شده است و نياز به شرحى در مورد آن نيست . به محض ورود به قندهار مورد استقبال ميرزا تقى خان ، مأمور انگليسى و يك سرهنگ افغانى از فرزندان ولى احمد خان نمايندهء سابق امير و رابط با حكومت هندوستان قرار گرفتيم . در حالى كه از طرف ايندو همراهى مىشديم از دروازهء بار دورانى به شهر داخل شده و يكراست به سوى ارك پيش رفتيم . بعد از ورود به ارك به محل اقامت نايب الحكومه واقع در قسمت غربى آن رفتيم . در مقابل در ورودى اقامتگاه گارد احترام وابسته به هنگ سوم هرات به صف ايستاده بود . فرماندهء گارد كلاه‌خودى را كه مخصوص آفتاب بود به سر داشت و به نظر مىرسيد از پوشيدن آن حالت شعف و رضايت خاص بر او مستولى گشته است . حال آنكه افراد تحت نظر وى كلاه‌هايى از پوست روباه ، گوسفند و پوست‌هايى ديگر به سر داشتند . نايب الحكومه عبد إله خان تيمورى در حالى كه كت قرمزرنگ زربافتى را به تن داشت باشكوه تمام ظاهر شد ؛ كمى بعد از وى فرماندهء كل كه محمد صادق خان نام داشت همراه با فرماندهء هنگ يكم هرات كه سرهنگى بود ، در لباس‌هايى زربفت و همسان وارد شدند . دوازده سروان نيز با احترام نظامى به داخل آمده و بعد از معرفى شدن و عرض خير مقدم اتاق را ترك گفتند . هنگام بازگشت از بازار گذشتيم و از چهار سو كه در واقع مركز بازار بوده و بر روى آن بزرگترين گنبد بازار نيز استوار است و خيابان‌هاى اصلى شهر نيز از چهار طرف به آن منتهى مىشوند عبور كرديم ، و سپس از دروازهء كابل خارج شديم . شهر به مراتب شلوغ‌تر و پرجمعيت‌تر از زمانى به نظر مىرسيد كه آن را در طول جنگ ( 80 - 1879 م . « 1 » ) در اشغال داشتيم . معلوم بود كه كسب و كار و تجارت رونق داشت . مسجد جامع به تازگى مرمت شده و شهر كلا در وضعيتى خيلى بهتر از آنچه در آنوقت ديده بودم قرار داشت . باغ منزل كه به عنوان محل سكونت در طول اقامتم در نظر گرفته شده بود خانه‌اى بود بزرگ كه به تازگى به دستور امير در ده خواجه كه در سال 1880 م . عرصهء تاخت و تاز ميان ما و افغان‌ها بود ، بنا گرديده بود . ساختمان منزل از مربعى نسبتا بزرگ تشكيل مىشد . در طبقهء پائين آن آشپزخانه‌اى بزرگ و اتاق‌هايى جهت سكونت مستخدمين منزل قرار داشت . در طبقهء دوم ساختمان يك تالار بزرگ و در گوشه‌هاى آن دو اتاق كوچك كه

--> ( 1 ) - منظور بار دوم تجاوز انگليس‌ها به افغانستان است كه دفعهء اول در سالهاى ( 1842 - 1839 م . ) بوده است . ص 523 و 615 كتاب افغانستان در مسير تاريخ تأليف مير غلام محمد غبار .